Skena olimpike ka qenë prej kohësh një platformë ku aftësitë sportive ndërthuren me bindjet personale, çështjet shoqërore dhe politikën globale. Disa atletë kanë tejkaluar sportin e tyre, duke u kthyer në simbole rezistence, ndryshimi dhe polemikash. Veprimet e tyre kanë ndezur debate të forta dhe kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në historinë olimpike.
1. Tonya Harding
Tonya Harding u bë famëkeqe për përfshirjen e saj në sulmin e vitit 1994 ndaj patinatores Nancy Kerrigan. Incidenti e errësoi karrierën e saj sportive dhe nxiti debate të gjera mbi etikën, drejtësinë dhe deri ku mund të shkojnë atletët për të arritur sukses, një polemikë që vazhdon edhe sot.
Fitorja e sprinterit kanadez Ben Johnson në 100 metra në Lojërat Olimpike të Seulit 1988 u njollos kur ai rezultoi pozitiv për steroidin anabolik stanozolol. Medalja e artë dhe rekordi botëror iu hoqën, duke hapur debate të mëdha mbi etikën e substancave për rritjen e performancës dhe duke zbuluar problemin e përhapur të dopingut në atletikë.
3. Katarina Witt
Patinatorja e Gjermanisë Lindore Katarina Witt fitoi medalje ari radhazi në Lojërat Olimpike e viteve 1984 dhe 1988, duke magjepsur publikun me artin dhe atletizmin e saj. Suksesi i saj e bëri simbol të dominimit sportiv të mbështetur nga shteti i Gjermanisë Lindore, e festuar nga disa si ikonë sportive, por e parë nga të tjerë si përfaqësuese e një regjimi të diskutueshëm.
4. Caster Semenya
Atletja e distancave të mesme nga Afrika e Jugut, Caster Semenya, shkaktoi debate globale mbi gjininë dhe drejtësinë në sport. E lindur me dallime në zhvillimin seksual, nivelet e saj natyrisht më të larta të testosteronit çuan Federatën Botërore të Atletikës të vendoste rregulla që kërkonin uljen e tyre për të garuar. Semenya i kundërshtoi këto rregulla si shkelje të të drejtave të njeriut dhe në korrik 2025, Gjykata Europiane e të Drejtave të Njeriut vendosi në favor të saj, duke theksuar tensionin e vazhdueshëm mes përfshirjes dhe klasifikimit në sport.
5. Michael Phelps
Olimpisti më i dekoruar me 28 medalje, Michael Phelps u përball me kritika publike për gabime personale, përfshirë një foto të vitit 2009 duke përdorur marihuanë dhe një arrestim për drejtim mjeti në gjendje të dehur në vitin 2014, që çuan në humbje sponsorësh dhe pezullime. Këto raste hapën debate mbi presionin e famës sportive dhe vështirësitë jashtë garave.
6. Tommie Smith & John Carlos
Në Lojërat Olimpike të Meksikos 1968, sprinterët Tommie Smith dhe John Carlos bënë histori gjatë ceremonisë së medaljeve në 200 metra duke ngritur secili një grusht me dorezë të zezë, simbol i Black Power dhe protestë kundër padrejtësisë racore. Të përballur me fishkëllima dhe të përjashtuar nga Lojërat nga IOC, veprimi i tyre mbetet një nga momentet më ikonike në historinë olimpike dhe një simbol i fortë i aktivizmit sportiv.
7. Marion Jones
Ylli i atletikës Marion Jones shkëlqeu në Olimpiadën e Sidneit 2000, duke fituar tre medalje ari dhe dy bronzi. Por sukseset e saj u rrëzuan kur ajo pranoi përdorimin e substancave për rritjen e performancës, duke humbur të gjitha medaljet dhe duke u dënuar me gjashtë muaj burg për gënjeshtra ndaj hetuesve federalë.
8. Oscar Pistorius
I njohur si “Blade Runner”, sprinteri nga Afrika e Jugut Oscar Pistorius bëri histori në Lojërat Olimpike të Londrës 2012 duke garuar me proteza. Trashëgimia e tij frymëzuese u shkatërrua në vitin 2013 kur ai qëlloi për vdekje të dashurën e tij, Reeva Steenkamp. I dënuar për vrasje, historia e tij polarizoi opinionin publik dhe e ndryshoi plotësisht imazhin e tij.
9. Nadia Comaneci
Gjimnastja rumune Nadia Comaneci hyri në histori në Lojërave Olimpike të Montrealit 1976 me notën e parë perfekte 10 në gjimnastikën olimpike. Edhe pse e lavdëruar për talentin e saj, stërvitja nën trajnerin Béla Károlyi është vënë më pas nën lupë, me raportime për kushte të ashpra dhe dieta strikte që kanë hapur debate për mirëqenien e atletëve dhe etikën e trajnerëve.
10. Ryan Lochte
Arritjet e notarit amerikan Ryan Lochte u errësuan në Lojërat e Rios 2016 kur ai pranoi se kishte trilluar një histori grabitjeje. Incidenti nxiti debate globale mbi sjelljen dhe përgjegjësinë e atletëve, duke dëmtuar rëndë reputacionin e tij.
11. Sun Yang
Notari kinez Sun Yang, fitues i tri medaljeve olimpike të arta, u ndalua për më shumë se katër vjet pas një incidenti në vitin 2018 ku ai dhe rrethi i tij shkatërruan mostra gjaku gjatë një testi dopingu. Ndalimi e pengoi të merrte pjesë në Lojërat Olimpike të Tokio 2020 dhe e bëri figurë qendrore të polemikave ndërkombëtare mbi dopingun.
12. Lance Armstrong
Edhe pse Lance Armstrong nuk fitoi kurrë medalje ari olimpike, medalja e bronztë nga Sidnei 2000 iu hoq në vitin 2013 pas zbulimit të përfshirjes së tij në një program të gjerë dopingu. Ky veprim theksoi përmasat e skandalit të tij dhe nxiti debate mbi trashëgiminë e tij të ndërlikuar sportive.
13. Zola Budd
Zola Budd, e lindur në Afrikën e Jugut, mori shtetësinë britanike në moshën 17-vjeçare për të garuar në Lojërat Olimpike të Los Anxhelesit 1984, duke anashkaluar ndalimin e vendit të saj për shkak të aparteidit. Në finalen e 3000 metrave, një përplasje me amerikanen Mary Decker e rrëzoi këtë të fundit, duke ndezur debate të forta mbi kombësinë, sportivitetin dhe të drejtën për të garuar.
14. Simone Biles
Gjimnastja më e dekoruar në histori, Simone Biles, u tërhoq nga finalja ekipore në Tokio 2020 për t’i dhënë përparësi shëndetit mendor, duke thënë: “Duhet të mbrojmë mendjen dhe trupin tonë.” Vendimi i saj nxiti diskutime globale mbi mirëqenien e atletëve. Ajo u rikthye më vonë për të fituar një medalje bronzi në tra, duke e kthyer tërheqjen e saj në një moment kulturor më të gjerë.
15. Ilya Ilyin
Peshëngritësi kazak Ilya Ilyin u privua nga dy medalje olimpike ari pasi analizat e rishikuara të mostrave nga Lojërat e viteve 2008 dhe 2012 zbuluan substanca të ndaluara. Zbulimi dëmtoi trashëgiminë e tij dhe rihapi diskutimet mbi përhapjen e dopingut dhe sfidën e vazhdueshme për të mbrojtur integritetin e garave sportive.
